فریبا جمور- روزی روزگاری، نوید محمدزاده یکی از هیجانانگیزترین اتفاقات سینمای ایران بود. بازیگری که با حضور در عصبانی نیستم! و سپس ابد و یک روز نشان داد از توانایی کمنظیری برای تسخیر قاب برخوردار است.
او انرژی، جسارت و نوعی رهایی در بازی داشت که کمتر در میان بازیگران همنسلش دیده میشد. میتوانست خشم را به شکلی ملموس به تصویر بکشد، درماندگی را به بدنش منتقل کند و حتی در سکوت، حضوری تأثیرگذار داشته باشد. محمدزاده در آن سالها نه فقط یک بازیگر موفق، بلکه استعدادی بود که میشد آیندهی درخشانی برایش تصور کرد.
اما مسئله از جایی آغاز شد که این استعداد به جای آنکه به مسیری برای کشف ظرفیتهای تازه تبدیل شود، آرامآرام به مجموعهای از عادتهای تکرارشونده بدل شد. امروز، با گذشت سالها از آن درخشش اولیه، دشوار است انکار کنیم که نوید محمدزاده نهتنها فاصلهی چندانی با الگوی بازیگری سالهای نخست خود نگرفته، بلکه در بسیاری از نقشهای اخیرش گرفتار نسخهای اغراقشده و کمرمق از همان شمایل آشنا شده است.
مشکل اصلی محمدزاده این نیست که همچنان بازیگری پرانرژی است یا به سراغ نقشهای عصبی و ملتهب میرود. مسئله این است که به نظر میرسد دیگر برای هر نقش، شخصیت تازهای خلق نمیکند. گویی پیش از آنکه شخصیت را بشناسد، تصمیم گرفته است چگونه آن را بازی کند. نتیجه، تکرار مجموعهای از واکنشهای بدنی و صوتی آشناست: بالا و پایین بردن بیدلیل صدا، مکثهای طولانی، نگاههای خیره، حرکات عصبی و نوعی خشونت کنترلنشده که زمانی از ویژگیهای متمایز بازی او بود، اما حالا بیشتر به امضایی از پیش تعیینشده شباهت دارد.
در بازیگری، داشتن امضای شخصی امتیاز است؛ اما وقتی امضا جایگزین خلاقیت شود، به محدودیت تبدیل میشود. بازیگر باید بتواند خود را از شمایلی که با آن شناخته شده جدا کند. باید بتواند در نقشهای متفاوت، بدن، صدا، ریتم و حتی شیوهی حضورش را تغییر دهد. این همان مسیری است که انتظار میرفت محمدزاده پس از موفقیتهای اولیه طی کند، اما به نظر میرسد هنوز در ایستگاه نخست آن متوقف مانده است.
سریال یَل را میتوان نمونهی روشنی از این وضعیت دانست. در این مجموعه، بیش از آنکه با شخصیتی مستقل و باورپذیر مواجه باشیم، با بازیگری روبهرو هستیم که انگار هنوز در جستوجوی همان لحن و همان اکتهایی است که زمانی برایش تحسین به همراه داشتند. لحنی که منشأ و منطقش در شخصیت چندان روشن نیست و واکنشهایی که نه از موقعیت دراماتیک، بلکه بیشتر از عادتهای اجرایی بازیگر سرچشمه میگیرند.
این مسئله بهویژه در تقابلهای دونفرهی او با دیگر بازیگران مجموعه آشکارتر میشود. در چنین لحظاتی، به جای آنکه شاهد شکلگیری رابطهای زنده میان دو شخصیت باشیم، اغلب با نوعی اجرای یکطرفه مواجهیم؛ گویی محمدزاده بیش از آنکه به طرف مقابل گوش بدهد و از بازی او تأثیر بگیرد، مشغول اجرای الگوی آشنای خودش است. حال آنکه یکی از مهمترین ویژگیهای بازیگر خوب، توانایی شنیدن، واکنش نشان دادن و تغییر کردن در لحظه است. بازیگری که در تمام طول یک صحنه با یک شدت صوتی و بدنی پیش میرود، عملاً بخش مهمی از امکانات دراماتیک صحنه را از دست میدهد.
شاید بد نباشد به این نکته هم اشاره کنیم که استعداد اولیهی محمدزاده هرگز تضمینی برای تبدیل شدن او به بازیگری کامل نبود. آنچه یک استعداد را به بازیگری ماندگار تبدیل میکند، نه صرفاً توانایی دیده شدن، بلکه میل به یادگیری، تجربه کردن، انتخابهای دشوار و فاصله گرفتن از موفقیتهای گذشته است. بازیگری که یک بار با نوع خاصی از اجرا تحسین شده، بیش از دیگران باید مراقب باشد که در دام بازتولید همان موفقیت نیفتد.
البته نمیتوان تمام مسئولیت این وضعیت را متوجه خود بازیگر دانست. انتخابهای کارگردانان، کیفیت فیلمنامهها و مناسبات ستارهمحور سینما نیز در شکلگیری و تثبیت چنین وضعیتی بیتأثیر نیستند. وقتی یک بازیگر به واسطهی شمایل شناختهشدهاش انتخاب میشود، طبیعی است که کمتر کسی از او انتظار خروج از آن شمایل را داشته باشد. با این حال، بازیگر نیز در برابر مسیر حرفهای خود مسئول است. نمیتوان تا همیشه پشت موفقیتهای گذشته پنهان شد و انتظار داشت مخاطب همچنان با همان اشتیاق سالهای نخست به تماشای تکرار آنها بنشیند.
شاید اگر در تمام این سالها بخش بیشتری از انرژی و تمرکز نوید محمدزاده صرف پرورش تواناییهای بازیگری، انتخابهای سنجیدهتر و تجربهی نقشهایی دور از منطقهی امنش میشد، امروز با بازیگری پختهتر و چندوجهیتر روبهرو بودیم. حواشی و حضور پررنگ در فضای عمومی، هرچند بهخودیخود ایرادی ندارد، نمیتواند جایگزین رشد حرفهای شود.
مسئله این نیست که یک بازیگر باید از دیده شدن فاصله بگیرد؛ مسئله این است که دیده شدن نباید مهمتر از کیفیت کاری شود که به واسطهی آن دیده میشود.
نوید محمدزاده هنوز میتواند بازیگر مهمی باشد. هنوز آن توانایی اولیه و آن ظرفیت برای خلق لحظات تأثیرگذار را نمیتوان نادیده گرفت. اما برای بازگشت به جایگاهی که زمانی نویدش را میداد، بیش از هر چیز به یک بازنگری جدی نیاز دارد؛ به فاصله گرفتن از خودش، از لحنهای آشنا، از اکتهای امتحانپسداده و از اطمینان بیش از اندازه به شمایلی که زمانی جواب داده است.
شاید تلخترین بخش ماجرا همین باشد: ما با بازیگری مواجه نیستیم که هرگز استعداد نداشته، بلکه با استعدادی روبهرو هستیم که هنوز نتوانسته از خودش فراتر برود. و برای بازیگری که روزی نوید ظهور یک ستارهی متفاوت را میداد، این ایستایی بیش از هر شکست دیگری ناامیدکننده است.


دیدگاه شما