فیلم « غریزه » در آینه مکتب نقد عمیق گرا
سینمای ایران بنابر دستاوردهای کمی و کیفی در طول نزدیک به یک قرن ، خودش در میان سینماهای جهان مانند سینمای هالیوود، ایتالیا، روسیه، فرانسه، سوئد، انگلستان و... تا هند، ژاپن، تایوان، چین، ترکیه و... تبدیل به یک سنت شده است
آریو همتی– در سنت سینمایی ایران ما با برخی آثار برجسته ی« سینما پیرامون سینما » در مقولهبندیهای ساختاریک رو به رو بودهایم :در سینمای پیشاساختار فیلم «حاجی آقا آکتور سینما » از «آوانس اوهانیانس»، سینمای ساختارگرای کلاسیک فیلم «عشق فیلم » از ابراهیم وحیدزاده، سینمای ساختار آوانگارد فیلم « دوفیلم با یک بلیط» از داریوش فرهنگ ، سینمای پساساختارگرا فیلم « ناصرالدین شاه آکتور سینما » از محسن مخملباف و سینمای فراساختارگرا «وقتی همه خوابیم» از بهرام بیضایی کلکسیونی از تنوع در برخورد با سینما را برای مخاطب ایرانی ثبت کرده اند و اما «غریزه» از سیاوش اسعدی در ادامه این سنت سینمایی ایرانی است که بنا بر هوش غریزی سیاوش اسعدی، در فضای دهه چهل می گذرد. دهه چهل به سبب وجود دو موج مهم در سینمای جریان اصلی که اولی فردین با قله ای به نام «گنج قارون» ساختهی سیامک یاسمی در نوع ساختار کلاسیک بود و دومی «بهروز وثوقی »با قله ای به نام «قیصر» از مسعود کیمیایی در نوع سینمای ساختار آوانگارد بود، دارای اهمیت مهمی در تاریخ سینمای ایران است. در نوع نگاه سینمای فردینی جوانمردی را میدیدیم که هم مسلک داشت و هم مرام را از خود نشان می داد اما در سینمای وثوقی دیگر قهرمان اثر فقط مرام را حفظ کرده و قائل به مسلک نیست که برای درک آن دعوای خان دایی و قیصر مثال خوبی است این دو کاراکتر که یکی حامی مسلک و یکی مخالف مسلک هستند. «قیصر» نمیتواند آن گونه که خان دایی میخواهد به مصاف قاتلان فرمان و متعرض به فاطی برود و با همان شیوه های مهاجمین با آنها مواجهه می شود.
اسعدی در ادامه هوش غریزیاش ، سعی کرده در تم از نوع سینمای فردین و در دیالوگ و همچنین اصل غافلگیری از سینمای بهروز وثوقی بنا بر نگاه سینمای سرمایه و البته سینمای مسعود کیمیایی از نگاه سینمای اندیشه محور بهره بگیرد.
اینکه او توانسته جنس سوم و ریشه مشترک آنها را درک کرده باشد از تسلطش به فضای سینمای پیشین خبر می دهد و در واقع بنا بر سوژه فرائیستی پیشا خود فیلم، سیاوش اسعدی به شخصه توانسته به یک سوژه ی فاعل شناسا تبدیل شود. بنا بر نگرش ساختاریک، فیلم «غریزه» با هم افزایی جهانهای متفاوت سینماهای پیشین، با موسیقی و همچنین با صحنههای باشکوه، خاطره انگیز و روایت و رفتار فراقالبیک کاراکتر رسول ، خودش تبدیل به یک فیلم فراساختارگرا می شود. در اکران ۱۴۰۴ فیلمهای «پیر پسر» اکتای براهنی و «علت مرگ، نامعلوم »علی زرنگار نیز دارای وجوه فراساختارگرایی بودند.
در زمینه سوژه های بیست گانه فرائیستی ، فیلم «غریزه» در نوع فیلم های «سنت سوژه گرا»قرار می گیرد. فیلم بر مبنای الگوهای متعین پیشینی که در امتداد آیین مهر باستان، فرهنگ عیاری پیشا شاه عباس، لوطیگری عصرقاجار و پهلوانان زورخانهای است ساخته شده و به نوعی درجهان اکنون میخواهد در میان بیفرهنگی جاهلان به این سنت پهلوانی ایرانی، یعنی لاتها که برای جماعت زیادی از مردم در ایجاد مشکلاتی مانند چاقو کشی، خفت گیری، دزدی ناموس، شر خری و… فعال هستند یک آگاهی و یک بازگشت به شناخت سنت ها انجام دهد. یک ویژگی برجسته دیگر پذیرش وجود عناصری مانند قطار، ماشین و سینما در روستاشهری دور افتاده و میان عناصر طبیعی و جوهر های اولیه که بوی سنت قدسی می دهند، میباشد . جنگ بی سرانجام سنت و مدرنیته با درونی کردن داشتههای مدرنیته در دل سنت قدسی، در واقع به پایان رسیده است و این سنت قدسی و سنت مدرنیستی هر دو حاصل تجربه زیست بشر، اشتباهات و موفقیت های منجر به شکل گیری کلمه پدیدارها میباشد. فیلم به جای اصل تز، آنتی تز و سنتز هگلی ، اصل دیالکتیک ادراکی را در مواجهه کلمه پدیدار ها به کار گرفته است دیگر قرار نیست با تعاریفی مانند جنس مخالف مواجهه باشیم بلکه با تعاریف جدیدی مانند جنس هم افزا پیش می رویم . در زمینه کاراکترهایی که دارای شخصیت پردازی اصولیاند در اثر باید گفت هم افزایی کاراکتر های آتیه و مادرش، با بازی ساینا روحانی و پانته آ پناهی ها با کاراکتر های کامی و رسول با بازی مهدیار شاه محمدی و امین حیایی منجر به شکل گیری بازی هایی قوی و عمیق تاثیر گذار شده است که می توانند مخاطب را در میان صحنه هایی دلچسب به درون فضاسازی خاص خویش بکشاند و حس یکی بودگی را با غرق شدن در عمق نگاه کاراکترها تمرین می کند.
امین حیایی در اینجا باز پتانسیل خویش را در تبدیل شدن به طیف متنوعی از تیپ ها یا شخصیت ها نشان می دهد.
بازی انعطاف پذیر دو بازیگر نوجوان فیلم در کنار بازی های قوی دو بازیگر برجسته تئاتری ، پانته آ پناهی ها و ژاله صامتی ترکیبی از انعطاف پذیری و تاثیر گذاری بر مخاطب را نشان می دهند.
