داوود رشیدی؛ بازیگری که نقشهای منفی را به یادماندنی کرد
یکی از ماندگارترین نقشهای سینمایی رشیدی، آقا حسینی در «کندو» ساخته فریدون گله بود. شخصیت آقا حسینی، صاحب و گرداننده فضایی خشن و پرتنش، به رشیدی اجازه داد بخشی از توانایی خود را در اجرای شخصیتی قدرتمند و در عین حال مرموز نشان دهد.
فرزانه متین- ۵ شهریور، سالروز درگذشت داوود رشیدی، یکی از بازیگران مهم و تأثیرگذار سینما، تئاتر و تلویزیون ایران است؛ بازیگری که در طول چند دهه فعالیت، نقشهای متفاوتی را تجربه کرد، اما بیش از همه با شخصیتهای مقتدر، مرموز و گاه منفی در ذهن مخاطبان ماند. رشیدی از آن دسته بازیگرانی بود که حتی در نقشهای کوتاه نیز میتوانست به شخصیت هویت و تشخص بدهد؛ ویژگیای که باعث شد برخی از نقشهایش، حتی سالها پس از نمایش فیلم یا سریال، همچنان در حافظه مخاطبان باقی بمانند. از کریم در «فرار از تله» و آقا حسینی در «کندو» تا رضاخان در «کمالالملک» و مفتش ششانگشتی در «هزاردستان»، مسیر بازیگری رشیدی را میتوان مرور چندین چهره متفاوت دانست؛ چهرههایی که هرکدام بخشی از توانایی او در شخصیتپردازی را نشان میدهند.
داوود رشیدی که فعالیت حرفهای خود را از تئاتر آغاز کرده بود، پس از بازگشت به ایران، خیلی زود جایگاه خود را به عنوان بازیگری جدی و متفاوت تثبیت کرد. نخستین حضور سینمایی او در «فرار از تله» به کارگردانی جلال مقدم بود؛ فیلمی که در سال ۱۳۵۰ ساخته شد و رشیدی را در کنار بهروز وثوقی قرار داد. او در این فیلم نقش کریم را بازی کرد؛ شخصیتی که از همان ابتدا نشان میداد قرار نیست رشیدی صرفاً به عنوان بازیگر نقشهای مثبت شناخته شود. بازی او در این فیلم، بیش از آنکه متکی به اغراق باشد، بر لحن، نگاه و نوع حضورش استوار بود.
اما یکی از ماندگارترین نقشهای سینمایی رشیدی، آقا حسینی در «کندو» ساخته فریدون گله بود. شخصیت آقا حسینی، صاحب و گرداننده فضایی خشن و پرتنش، به رشیدی اجازه داد بخشی از توانایی خود را در اجرای شخصیتی قدرتمند و در عین حال مرموز نشان دهد. حضور او در کنار بهروز وثوقی، یکی از نقاط مهم فیلم بود و جالب اینکه خود رشیدی سالها بعد نیز از تأثیر این نقش بر مخاطبان میگفت؛ تا جایی که بسیاری او را با نام «آقا حسینی» به یاد میآوردند.
رشیدی بعدها در «کمالالملک» علی حاتمی، به سراغ شخصیتی کاملاً متفاوت رفت و رضاخان را بازی کرد. قرار گرفتن او در کنار بازیگرانی چون جمشید مشایخی، عزتالله انتظامی و محمدعلی کشاورز، یکی از تجربههای مهم بازیگری او بود. رشیدی در این فیلم تلاش کرد رضاخان را نه به شکل یک تیپ تاریخی، بلکه با جزئیات رفتاری و فیزیکی مشخصی ارائه کند و نتیجه، یکی از نقشهای قابل توجه او در سینمای تاریخی ایران شد.
با این حال شاید برای بسیاری از مخاطبان، نام داوود رشیدی بیش از هر چیز با مفتش ششانگشتی در «هزاردستان» گره خورده باشد. علی حاتمی با انتخاب رشیدی برای این نقش، شخصیتی خلق کرد که بخش مهمی از ماندگاری آن به بازی بازیگرش وابسته بود. مفتش ششانگشتی با آن لحن، نگاه، خشونت کنترلشده و ابهت خاص، از نمونههای موفق شخصیتپردازی در تاریخ تلویزیون ایران است. رشیدی در این نقش نشان داد که برای ساختن یک شخصیت قدرتمند، همیشه به دیالوگهای طولانی یا بازی بیرونی نیاز نیست و گاهی یک نگاه یا تغییر لحن میتواند شخصیت را به یادماندنی کند.
اهمیت داوود رشیدی البته فقط به این چهار نقش محدود نمیشود. او در تلویزیون نیز در مجموعههایی چون «کوچک جنگلی»، «گل پامچال»، «ولایت عشق»، «امام علی(ع)»، «مختارنامه» و «کلاه پهلوی» حضور داشت و از این طریق با نسلهای مختلف مخاطبان ارتباط برقرار کرد.
رشیدی از آن بازیگرانی بود که در سایه نقشهایش باقی ماند، نه در سایه شهرتش. او کمتر تلاش میکرد شمایل یک «ستاره» را به نمایش بگذارد و بیشتر به شخصیتهایی که بازی میکرد هویت میداد. شاید به همین دلیل است که سالها پس از درگذشتش، هنوز وقتی از «آقا حسینی»، «مفتش ششانگشتی» یا «رضاخان» صحبت میکنیم، پیش از آنکه نام شخصیت را به یاد بیاوریم، چهره و صدای داوود رشیدی در ذهنمان شکل میگیرد
