مردی که صدای تهران بود

فرزانه متین : مرتضی احمدی در ۱۰ آبان ۱۳۰۳ در تهران متولد شد. علاقه‌اش به هنر از سال‌های جوانی شکل گرفت و فعالیت حرفه‌ای خود را با تئاتر آغاز کرد. ورود او به رادیو در سال ۱۳۲۳، نقطه عطفی در مسیر هنری‌اش بود. صدایی که به‌سرعت میان مخاطبان شناخته شد، تنها به دلیل جنس متفاوت آن نبود؛ بلکه توانایی احمدی در تغییر لحن، اجرای شخصیت‌های گوناگون و استفاده از اصطلاحات و ظرافت‌های زبان مردم تهران، او را به یکی از صداهای محبوب رادیو تبدیل کرد.

یکی از ویژگی‌های مهم مرتضی احمدی، شناخت دقیق او از فرهنگ عامه و زبان مردم تهران بود. او برخلاف بسیاری از بازیگرانی که لهجه را صرفاً ابزاری برای ایجاد موقعیت‌های طنز به کار می‌گیرند، به جزئیات زبان و رفتار اجتماعی مردم توجه داشت. به همین دلیل، شخصیت‌هایی که خلق می‌کرد، برای مخاطب باورپذیر بودند و از دل زندگی واقعی بیرون می‌آمدند. حضور او در رادیو و تلویزیون، به‌ویژه در برنامه‌های طنز، نشان داد که احمدی به‌خوبی می‌تواند از ظرفیت‌های زبان محاوره برای شخصیت‌پردازی استفاده کند.

در کنار بازیگری، صداپیشگی نیز بخش مهمی از فعالیت‌های او را تشکیل می‌داد. بسیاری از مخاطبان نسل‌های مختلف، صدای او را با شخصیت روباه مکار در مجموعه خاطره‌انگیز «پینوکیو» به یاد می‌آورند. صدایی که با شیطنت، زیرکی و لحنی خاص، به این شخصیت جان می‌داد و آن را به یکی از شخصیت‌های ماندگار دوبله تلویزیونی تبدیل می‌کرد.

با این حال، شاید مهم‌ترین وجه تمایز مرتضی احمدی، تلاش او برای ثبت و حفظ موسیقی و ادبیات شفاهی تهران قدیم بود. او به موسیقی کوچه‌بازاری و شیوه‌های قدیمی آوازخوانی علاقه داشت و با اجرای ترانه‌های ضربی و بیات تهران، بخشی از میراث موسیقایی این شهر را زنده نگه داشت. احمدی به‌خوبی می‌دانست که با تغییر نسل‌ها، بسیاری از واژه‌ها، اصطلاحات و شیوه‌های بیان مردم نیز به فراموشی سپرده می‌شوند. از همین رو، با گردآوری این آثار و انتشار کتاب‌هایی درباره فرهنگ و زبان تهرانی، تلاش کرد بخشی از این میراث را ثبت کند.

در سینما نیز حضور او به نقش‌های کوتاه و بلند محدود نماند و در فیلم‌هایی همچون «اتوبوس»، «خانه خلوت» و «تحفه هند» بازی کرد. در تلویزیون هم با مجموعه‌هایی مانند «آرایشگاه زیبا» و «فروشگاه» در حافظه مخاطبان باقی ماند. حضور او در مجموعه «شکرستان» نیز نشان داد که جنس صدا و شیوه بیانش همچنان می‌تواند با مخاطبان نسل جدید ارتباط برقرار کند.

مرتضی احمدی در ۳۰ آذر ۱۳۹۳ در ۹۰ سالگی درگذشت؛ اما اهمیت او تنها به نقش‌هایی که بازی کرد یا شخصیت‌هایی که به آن‌ها صدا بخشید، محدود نمی‌شود. او از جمله هنرمندانی بود که بخشی از فرهنگ یک شهر را با خود به عرصه هنر آورد و در ثبت آن کوشید. شاید امروز که بسیاری از نشانه‌های تهران قدیم در زندگی روزمره کم‌رنگ شده‌اند، ارزش کار احمدی بیش از گذشته مشخص باشد. او فقط بازیگر و صداپیشه نبود؛ راوی تهران و مردمی بود که زبان، شوخی‌ها، ترانه‌ها و خاطراتشان بخشی از هویت فرهنگی این شهر را شکل می‌داد.

انتهای پیام/.