پوسترشناسی فیلم؛
چطور از پوستر بفهمیم چه فیلمی قرار است ببینیم؟
طرحی که پوستر یک فیلم نمایش میدهد، معین تمام جهان آن اثر است و قرار است که در یک فریم، کل اثر معرفی شود.
رضا صدیق- پوستر هر فیلمی شناسنامه مکتوبیست که در تاریخ سینما ثبتش میکند و کارکردش منحصر به اقلام تبلیغات نیست. به همین دلیل است که علیرغم تغییر فضای رسانه و تبلیغات، هنوز یکی از مهمترین ارکان یک فیلم، پوستر آن اثر است؛
طرحی که پوستر یک فیلم نمایش میدهد، معین تمام جهان آن اثر است و قرار است که در یک فریم، کل اثر معرفی شود.
به همین دلیل است که شناختن انوع پوستر فیلم، برای فیلمبینها مهم است و میتوان بدون دیدن حتی تریلر یک اثر با دیدن پوستر فهمید که آیا این فیلم سلیقه تو هست یا نه؟
پوستر فیلمها بر اساس خروجی آن در تاریخ سینما به سه دسته عمده تقسیم میشود.
سه دستهای که هرکدام خواستگاه خودشان را دارند و در تاریخ سینما شاهدمثالهای فراوانی برای هر کدام وجود دارد.
این سه دسته به صورت اجمالی و خلاصه ازین قرار است:
پوستر کلهها
این سبک از پوستر فیلم از دل استدیوها بوجود آمد و مخصوص فیلمهای تجاریست.
فیلمهایی که بازیگران رکن اصلی در فروش و معرفی آن را دارند و حاصل صنعت سینمای آمریکا-هالیوود است.
فیلمهای اکشن، عاشقانه، کمدی یا حتی پلیسی و جاسوسیای که با چهرههای سرشناس و به بهانه سرگرمی تولید میشوند.
در این نوع از سبک پوستر فیلم، عمدتا چند کله-سر و یا پرسوناژ اصلی فیلم کنار هم دیده میشوند.
هرکدام هم بسته به نقش، در فیگوری خاص نمایش داده میشوند و با میزانسنی که از دل فیلم میآید، کنار هم چیده میشوند.
نام فیلم در این نوع از پوسترها با تایپوگرافی بزرگ بخشی از پوستر را میگیرد.
مدلهای متفاوت پوستر کلهها با فراگیر شدن سینمای گیشه در جهان برساخته شده و با کمی جرح و تعدیل و تلفیق، همهشان خصوصیاتی مشابه دارند.
این نوع از پوستر را پوستر آمریکایی هم میگویند.
پوستر موضوع
در این نوع از سبک پوستر فیلم عکس یک پلان از فیلم انتخاب میشود و نام اثر نیز با تایپوگرافیای ساده بر روی عکس قرار میگیرد. پیش از گسترش صنعت چاپ پوسترها با دست نقاشی میشد اما از زمان گسترش صنعت چاپ این سبک نیز دارای هویت مستقل شد.
این نوع از پوسترها عموما به فیلمهای رئالیستی اختصاص دارد و موضوع خود فیلم در الویت قرار میگیرد.
در سینمای مستقل آمریکا، این نوع از پوستر متداول است اما بیشتر این نوع از طراحی را در سینمای اروپا میتوان دید که خواستگاه اصلیش نیز هست.
ریشه شکلگیری این نوع از پوسترها را باید در جریان خروج فیلمسازان از استدیوها – بهخصوص در جریاناتی مثل سینمای نئورئالیسم ایتالیا یا موج نوی سینما فرانسه باید جست.
سبک طراحی این نوع از پوستر در ظاهر ساده است اما انتخاب اینکه کدام فریم از فیلم قرار است معرف فیلم در پوستر باشد، نیازمند بینشی از پیش معین است، زیرا که باید فیلمساز و عکاس فیلم، در این طراحی هماهنگ باشند تا عکسی ثبت و انتخاب شود که برای پوستر فیلم شدن ایدهآل باشد. این نوع از پوسترها را پوستر فرانسوی-ایتالیایی هم مینامند.
پوستر معنا
این دسته از پوسترهای فیلم، به تنهایی یک اثر هنریست. یعنی یک نقاش یا طراح حرفهای و ویژوآل آرتیست، بنا بر جهان فیلم و خواست اثر، نقاشی یا طرح گرافیکیای منحصر خلق میکند تا معرف اثر باشد. در این نوع از سبک پوستر، نه اثری از چهره بازیگران وجود دارد نه عکسی از فیلم و طرحی مجزا و مستقل خلق شده است. این نوع از پوسترها برای فیلمهای شاعرانه، فانتزیهای خیالی یا حتی فیلمهای رئالیستیایست که در زیر لایه متن فیلم، اتفاقی روانشناختی یا فلسقی رقم میخورد. این جنس از پوسترها در لحظه ابتدایی مخاطب عام را متوجه این موضوع میکند که این اثر نه تجاریست و نه حتی لزوما واقعگرایانه، بلکه برای مخاطب خاص سینماست که در پی تجربهای دیگر از تماشای فیلم است. این جنس پوسترها را در سینمای اروپا و جریانات امپرسیونیستی سینما میتوان جست. به دلیل اینکه اولین طراحان و ایدهپردازان این سبک، طراحان لهستانی بودهاند، این سبک را پوستر لهستانی هم مینامند.
نکته: گاهی پوستر موضوعی با پوستر معنایی تلفیق میشود. علت این تلفیق را بیشتر از باب زیباییشناسی باید دید. اینکه اصالت فهم درون متن فیلم با کدام یکی از دو نوع موضوعی یا معناییست را باید از دل خود پوستر فهمید. گاهی بسته به غلبه نوع طراحی معنایی اصالت فیلم با سبک لهستانیست و گاهی هم با سبک ایتالیایی-فرانسوی.
پوسترهای فیلم در سینمای ایران
با توجه به توضیحات فوق، پوسترهای فیلم را در سینمای ایران نیز میتوان تا اواسط دهه هشتاد بر همین اساس دسته بندی کرد اما از ابتدای دهه نود تا امروز، این نوع سبکشناسی پوستر در سینمای ایران مخدوش شده. علت اصلی این موضوع را باید در محتوای فیلمها دانست. سینمای امروز ایران محدود در دو دسته ابتداییست.
