ژان لوک گدار یکی از آن فیلمسازانی است که نمی‌توان تاریخ سینمای جهان را بدون نام او تصور کرد. فیلمسازی که فقط فیلم نمی‌ساخت، بلکه هر بار تلاش می‌کرد تعریف تازه‌ای از سینما ارائه دهد و قواعدی را که سال‌ها برای فیلمسازی پذیرفته شده بود، زیر سؤال ببرد. گدار ۳ دسامبر ۱۹۳۰ در پاریس به دنیا آمد و در طول بیش از شش دهه فعالیت خود به یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین چهره‌های سینمای مدرن تبدیل شد.
گدار فعالیتش را با نقد فیلم آغاز کرد و در مجله «کایه دو سینما» در کنار فیلمسازانی چون فرانسوا تروفو، کلود شابرول، اریک رومر و ژاک ریوت به نقد سینمای رایج فرانسه پرداخت. همین گروه بعدها به یکی از جریان‌های مهم تاریخ سینما، یعنی موج نوی فرانسه، شکل دادند. نسلی که اعتقاد داشت فیلمساز باید بتواند نگاه شخصی خودش را وارد فیلم کند و سینما نباید فقط به روایت‌های کلاسیک و قواعد تثبیت‌شده وابسته باشد.
«از نفس افتاده» در سال ۱۹۶۰ مهم‌ترین فیلم گدار در آغاز این مسیر بود؛ فیلمی که بسیاری از قواعد سینمای کلاسیک را کنار گذاشت و با تدوین‌های جهشی، دوربین متحرک و روایت متفاوت، شکل تازه‌ای از فیلمسازی را به تماشاگر معرفی کرد. گدار نشان داد که می‌توان حتی در شیوه تدوین و روایت نیز با مخاطب بازی کرد و او را از یک تماشاگر صرف به بخشی از تجربه فیلم تبدیل کرد.
پس از آن، فیلم‌هایی مانند «تحقیر»، «پیرو خله»، «دسته جدا»، «مذکر مؤنث» و «چینی» هر کدام بخشی از نگاه متفاوت او به سینما را نشان دادند. گدار در فیلم‌هایش از عشق و روابط انسانی گرفته تا سیاست، جنگ، سرمایه‌داری و رسانه را دستمایه قرار داد و در بسیاری از مواقع، خود سینما را نیز موضوع فیلم‌هایش کرد.
اهمیت گدار فقط در فیلم‌هایی که ساخت نیست؛ او به نسل‌های بعدی فیلمسازان نشان داد که برای ساختن یک فیلم، لازم نیست همیشه از قواعد موجود پیروی کرد. بسیاری از شیوه‌هایی که امروز در سینمای مستقل و تجربی عادی به نظر می‌رسند، زمانی از تجربه‌های جسورانه گدار بودند.
سال گذشته فیلم سینمایی «موج نو» به مقطعی از زندگی گدار پرداخت که تصمیم گرفته بود فیلم « از نفس افتاده» را بسازد در طول مسیر روایت شکل گیری فیلم را بازسازی کرده بود.
گدار در ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲ در ۹۱ سالگی درگذشت، اما مرگ او پایان تأثیرش بر سینما نبود. هنوز هم بسیاری از فیلمسازان، آگاهانه یا ناآگاهانه، از تجربه‌هایی استفاده می‌کنند که گدار بیش از شش دهه پیش آنها را آغاز کرده بود. شاید به همین دلیل است که نام ژان لوک گدار همچنان برای سینما، یادآور فیلمسازی است که حاضر نشد سینما را آن‌گونه که به او تحویل داده بودند، پس بگیرد.
دیدگاه شما